ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ 
ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ
ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Κομοτηνή, 13.09.2023
   ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΙΙ 
Γ’ ΕΞΑΜΗΝΟ 

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2023 

ΘΕΜΑ 1
Η Κατερίνα, Ελληνίδα υπήκοος, είναι 19 ετών. Η Κατερίνα δεν είχε ταξιδέψει ποτέ εκτός Ελλάδας, όπου ζουν όλη η οικογένεια και οι φίλοι της, μέχρι πέρυσι όταν αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ισπανία. Ζει στη Μαδρίτη τους τελευταίους οκτώ μήνες.
Λίγο μετά την άφιξή της στη Μαδρίτη, η Κατερίνα υπέβαλε αίτηση για εργασία ως ανειδίκευτη εργαζόμενη στην κουζίνα ενός δημοσίου νοσοκομείου. Προσεκλήθη για συνέντευξη αλλά τελικά δεν πήρε τη θέση επειδή απέτυχε στην εξέταση ισπανικής γλώσσας. Τελικά, η Κατερίνα εξασφάλισε εργασία ως καμαριέρα σε ξενοδοχείο. Αφού εργάστηκε σε αυτή τη θέση για κάποιο χρονικό διάστημα, απογοητευμένη από το χαμηλό της εισόδημα και αδυνατώντας να καλύψει τα έξοδά της στράφηκε σε παράνομες δραστηριότητες. Το αποτέλεσμα ήταν να συλληφθεί και να καταδικαστεί για κλοπή. Το ισπανικό δικαστήριο εξετάζει το ενδεχόμενο να διατάξει την απέλασή της από την Ισπανία για λόγους δημόσιας τάξης.

Eρωτήσεις
Η Κατερίνα:
1. Απολαμβάνει δικαιωμάτων εισόδου και διαμονής βάσει της ιθαγένειας της ΕΕ;
2. Απολαμβάνει δικαιωμάτων διαμονής ως άτομο που αναζητά εργασία; 
3. Απολαμβάνει του δικαιώματος διαμονής ως «εργαζόμενη»;
4. Απολαμβάνει του δικαιώματος πρόσβασης στην απασχόληση; 
5. Πώς κρίνετε το ενδεχόμενο απέλασης της Κατερίνας από την Ισπανία για λόγους δημόσιας τάξης; 
ΛΥΣΗ

•	               Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων: μία από τις τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ, ά. 26 ΣΛΕΕ.
•	               Ά. 18 ΣΛΕΕ: γενική αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας «εντός του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών και με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεών τους ».

Τα δικαιώματα εισόδου και διαμονής της Κατερίνας
1. Δικαιώματα εισόδου και διαμονής βάσει της ιθαγένειας της Ένωσης
•	               Η Κατερίνα, ως Ελληνίδα υπήκοος, είναι υπήκοος κράτους μέλους. Ως εκ τούτου είναι πολίτης της Ένωσης (ά. 20 ΣΛΕΕ).
•	               Το ά. 21 της ΣΛΕΕ αναγνωρίζει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών σε όλους τους πολίτες της Ένωσης υπό περιορισμούς και προϋποθέσεις.
•	               Το πεδίο εφαρμογής των δικαιωμάτων του ά. 21 ορίζεται στο παράγωγο δίκαιο, την Οδηγία 2004/38 για την ιθαγένεια. Η Οδηγία παρέχει σε όλους τους πολίτες της Ένωσης δικαιώματα εισόδου και διαμονής έως και τρεις μήνες, χωρίς διατυπώσεις ή όρους (ά. 6). Η Κατερίνα έχει ήδη ασκήσει το δικαίωμα εισόδου της στην Ισπανία και έχει ζήσει στη Μαδρίτη τους τελευταίους οκτώ μήνες. Το δικαίωμά της να παραμείνει για περισσότερους από τρεις μήνες εξαρτάται από την ιδιότητά της ως εργαζόμενης ή άτομο που αναζητά εργασία.

2. Δικαιώματα εισόδου και διαμονής ως άτομο που αναζητά εργασία
•	               Ως άτομο που αναζητά εργασία, η Κατερίνα είχε το δικαίωμα εισόδου στην Ισπανία και τώρα μπορεί να διαμείνει εκεί (Οδηγία 2004/38, ά. 14 (4) β΄, Royer ), αλλά όχι απαραίτητα επ’ αόριστον. Πρέπει να παρέχει αποδείξεις ότι συνεχίζει να αναζητά εργασία και ότι έχει πραγματικές πιθανότητες να την βρει (Οδηγία 2004/38, ά. 14 (4) β΄, Antonissen ). 
•	               Η Κατερίνα απέδειξε σαφώς ότι αναζητούσε πραγματικά εργασία, πρώτα υποβάλλοντας αίτηση για τη θέση στο νοσοκομείο και στη συνέχεια υποβάλλοντας αίτηση και καταλαμβάνοντας τη θέση ως καμαριέρα ξενοδοχείου.
•	               Επομένως, είχε το δικαίωμα να παραμείνει στην Ισπανία ως άτομο που αναζητά εργασία.

3. Δικαίωμα διαμονής ως «εργαζόμενος»
•	               Αφού κατέλαβε τη θέση της καμαριέρας, εάν η Κατερίνα μπορεί να αποδείξει την ιδιότητα του «εργαζομένου», έχει στη διάθεσή της το φάσμα των δικαιωμάτων των εργαζομένων σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης και το παράγωγο δίκαιο.
•	               Η Συνθήκη δεν ορίζει την έννοια του «εργαζομένου », αλλά το ΔΕΚ έχει κρίνει ότι «[το] ουσιαστικό χαρακτηριστικό μιας σχέσης απασχόλησης  είναι ότι για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα ένα άτομο εκτελεί υπηρεσίες για και υπό την καθοδήγηση άλλου ατόμου σε αντάλλαγμα για τις οποίες λαμβάνει αμοιβή» (Lawrie-Blum). Η εργασία της Κατερίνας ως  καμαριέρα σαφώς πληροί αυτές τις απαιτήσεις. 
•	               Ως μετανάστρια εργαζόμενη πολίτης της ΕΕ, η Κατερίνα απολαύει του δικαιώματος, σύμφωνα με το ά. 45 (3) ΣΛΕΕ να παραμείνει στην Ισπανία για σκοπούς απασχόλησης. Ως πολίτης της Ένωσης με καθεστώς εργαζομένου απολαύει του δικαιώματος, σύμφωνα με την Οδηγία 2004/38, να παραμείνει στην Ισπανία για περισσότερο από τρεις μήνες (ά. 7 (1) α΄).

4. Το δικαίωμα πρόσβασης της Κατερίνας στην απασχόληση

Απαγόρευση των διακρίσεων
•	               Το ά. 18 ΣΛΕΕ καθορίζει τη γενική αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας «εντός του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών […]».
•	               Το ά. 45 (2) ΣΛΕΕ προβλέπει ότι γη ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγενείας μεταξύ των εργαζομένων των κρατών μελών, όσον αφορά την απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας.
•	               Η Οδηγία 2004/38 προβλέπει ότι όλοι οι πολίτες της Ένωσης που διαμένουν στο άλλο κράτος μέλος υποδοχής βάσει της Οδηγίας, απολαύουν ίσης μεταχείρισης σε σύγκριση μες τους ημεδαπούς του εν λόγω κράτους μέλους εντός του πεδίου εφαρμογής της Συνθήκης (ά. 24).
•	               Ως μετανάστρια εργαζόμενη πολίτης της ΕΕ, η Κατερίνα απολαύει όλων αυτών των δικαιωμάτων. Το πεδίο εφαρμογής τους καθορίζεται από τον Κανονισμό 492/2011 για  την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης.

Πρόσβαση στην απασχόληση
•	               Ο Κανονισμός 492/2011 προβλέπει ότι κάθε υπήκοος κράτους μέλους δικαιούται να απασχοληθεί σε άλλο κράτος μέλος σύμφωνα με τις ίδιες διατάξεις με εκείνες που ισχύουν για τους υπηκόους του κράτους υποδοχής. Ωστόσο, ο Κανονισμός προβλέπει παρέκκλιση από αυτήν την αρχή σε σχέση με τις γλωσσικές απαιτήσεις. Το ζήτημα αυτό θα πρέπει να εξεταστεί στην περίπτωση της Κατερίνας.
•	               Η αίτηση της Κατερίνας για ανειδίκευτη εργασία στην κουζίνα του νοσοκομείου δεν έγινε δεκτή επειδή απέτυχε στην εξέταση ισπανικής γλώσσας. Το ά. 3 του Κανονισμού 492/2011 προβλέπει ότι οι διατάξεις για ίση πρόσβαση στην απασχόληση δεν εφαρμόζονται σε όρους σχετικούς με τις απαιτούμενες γλωσσικές γνώσεις λόγω της φύσης της θέσης προς πλήρωση. Δεδομένου του είδους της εργασίας στην περίπτωση της Κατερίνας, θα ήταν δύσκολο για το νοσοκομείο να υποστηρίξει ότι απαιτήθηκε λόγω της φύσης της θέσης οτιδήποτε περισσότερο από τις πιο βασικές γλωσσικές γνώσεις. 

Η απέλαση της Κατερίνας για λόγους δημόσιας τάξης
•	               Τα δικαιώματα διαμονής των εργαζομένων υπόκεινται σε περιορισμούς για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας (ά. 45 (3) ΣΛΕΕ, Οδηγία 2004/38).
•	               Το ά. 27 της Οδηγίας 2004/38 απαιτεί τα μέτρα που λαμβάνονται για λόγους δημόσιας τάξης να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας και να θεμελιώνονται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του αφορώμενου ατόμου. Η συμπεριφορά αυτή πρέπει να συνιστά «πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή στρεφόμενη κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας».
•	               Το καταδίκη της Κατερίνας για κλοπή συνιστά σαφώς προσωπική συμπεριφορά, είναι πρόσφατη και πιθανόν να έχει αρκετά σοβαρό χαρακτήρα για να δικαιολογήσει την απέλαση.
•	               Σύμφωνα με το ά. 28 της Οδηγίας 2004/38, πριν διατάξει την απέλαση, το ισπανικό δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη στοιχεία όπως τη διάρκεια παραμονής της Κατερίνας στην Ισπανία, την ηλικία της, την κατάσταση της υγείας της, την οικογενειακή και οικονομική κατάσταση, την κοινωνική και πολιτιστική ενσωμάτωση στην Ισπανία και τους δεσμούς της με το Ισπανία.
•	               Η Κατερίνα είναι μόλις 19 ετών, έχει ζήσει στην Ισπανία μόνο για μικρό χρονικό διάστημα και έχει οικογενειακούς και κοινωνικούς δεσμούς με την Ελλάδα. Συνεπώς, δεν δικαιούται την προστασία από απέλαση που προβλέπεται στο ά. 27.
•	               Ωστόσο, η Κατερίνα απολαύει των διαδικαστικών δικαιωμάτων και  εγγυήσεων που παρέχει η Οδηγία 2004/38. Έχει δικαίωμα να ενημερωθεί για τους λόγους στους οποίους βασίζεται η απόφαση απέλασης, το δικαίωμα προσφυγής και το δικαίωμα να παραμείνει στην Ισπανία εν αναμονή της έκδοσης απόφασης. Μετά από εύλογη προθεσμία και σε κάθε περίπτωση μετά από τρία χρόνια, μπορεί να υποβάλει αίτηση για την άρση της απόφασης απαγόρευσης εισόδου με την αιτιολογία ότι έχει υπάρξει ουσιαστική μεταβολή των περιστάσεων που είχαν δικαιολογήσει την απόφαση απαγόρευσης εισόδου ( Οδηγία 2004/38,  ά. 30–32).

ΘΕΜΑ 2
Στην Βουλγαρία, το 91% των ηλεκτρονικών τσιγάρων είναι εισαγόμενα και μόνον το 5% κατασκευάζονται στη χώρα. Η κυβέρνηση, ανησυχώντας για τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων,  επιβάλλει απαγόρευση της χρήσης τους σε όλα τα δημόσια κτίρια. Η απαγόρευση δεν καταλαμβάνει τη χρήση τους σε ιδιωτικά κτίρια. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Βουλγαρίας εκδίδει Οδηγίες, που συμβουλεύουν τους ιδιοκτήτες και τους ενοικιαστές όλων των κτιρίων με ανοιχτή πρόσβαση στο κοινό στην απόφασή τους εάν θα επιβάλλουν δική τους απαγόρευση. Ως συνέπεια, η συνολική χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων μειώθηκε σημαντικά. Τόσο η εισαγωγή, όσο και η εμπορία και η πώλησή τους επιτρέπονται και δεν έχουν θιγεί από την απαγόρευση.
Η μεγαλύτερη εταιρεία εισαγωγής ηλεκτρονικών τσιγάρων στην Βουλγαρία, η εταιρεία e-Smoke, διαμαρτυρήθηκε στο αρμόδιο για την απαγόρευση Υπουργείο και ζήτησε εξηγήσεις για τα μέτρα. Ο Υπουργός επικαλέσθηκε λόγους υγείας και ότι η απεριόριστη χρήση  των ηλεκτρονικών  τσιγάρων μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στους καταναλωτές. Μέχρι στιγμής, η χρήση τους δεν έχει απαγορευθεί από την Ε.Ε., αν και το θέμα συζητείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και εξετάζεται από την Επιτροπή.
Η e-Smoke θεωρεί ότι η απαγόρευση παραβιάζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και  ζητά τη συμβουλή σας προτού αποφασίσει τις κινήσεις της. 

Eρωτήσεις
1. Κατά τη γνώμη σας, η απαγόρευση χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων σε δημόσια κτίρια παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο; 
2. Θα ήταν διαφορετική η απάντησή σας εάν η απαγόρευση χρήσης σε δημόσια κτίρια εφαρμοζόταν μόνον στα εισαγόμενα ηλεκτρονικά τσιγάρα; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. 
3. Θα μπορούσε η κυβέρνηση της Βουλγαρίας να δικαιολογήσει την απαγόρευση χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων σε δημόσια κτίρια, έτσι ώστε να μην παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο; 
4. Τι γνωρίζετε για τους όρους πώλησης κατά την απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ στην υπόθεση Keck; 

ΛΥΣΗ
1. Καταρχάς, υπάρχει στοιχείο διασυνοριακότητας, αφού πρόκειται για προϊόν το οποίo έχει εισαχθεί στην Βουλγαρία από άλλα κράτη - μέλη, επομένως εφαρμόζεται το ενωσιακό δίκαιο. 
Η απαγόρευση χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων σε δημόσια κτίρια δεν αποτελεί δασμό ή φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος (εφόσον δεν έχει χρηματικό χαρακτήρα) και δεν είναι ποσοτικός περιορισμός. Πρόκειται για ΜΙΑΠΠ κατά τις εισαγωγές (ά. 34 ΣΛΕΕ) εφόσον κατά τον ορισμό των ΜΙΑΠΠ που έδωσε το ΔΕΚ στην υπόθεση Dassonville αποτελεί εμπορική ρύθμιση, που θεσπίζεται από τα κράτη-μέλη και είναι κατάλληλη να εμποδίσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή εν δυνάμει, το ενδοκοινοτικό εμπόριο (αφού ο αντίκτυπος της απαγόρευσης χρήσης των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε δημόσια κτίρια σε πιθανούς αγοραστές πιθανότατα θα περιορίσει τις εισαγωγές – ήδη η συνολική χρήση τους μειώθηκε σημαντικά). Το γεγονός ότι η απαγόρευση ισχύει μόνον στα δημόσια και όχι στα ιδιωτικά κτίρια δεν φαίνεται να επηρεάζει τον αντίκτυπο που θα έχει το μέτρο στις εισαγωγές. Εν προκειμένω εφαρμόζεται χωρίς διάκριση (Cassis),δηλαδή εξίσου στα εισαγόμενα και στα βουλγαρικά ηλεκτρονικά τσιγάρα. Επομένως, το μέτρο παραβιάζει καταρχήν το ά. 34 ΣΛΕΕ. 

2. Όχι, τα ΜΙΑΠΠ που περιορίζουν τις εισαγωγές παραβιάζουν το ά. 34 ΣΛΕΕ είτε εφαρμόζονται από το κράτος μέλος με διάκριση, είτε αδιακρίτως. 

3. Θα πρέπει να εξετασθεί εάν η απαγόρευση χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων σε δημόσια κτίρια μπορεί να δικαιολογηθεί για έναν από τους λόγους (εξαιρέσεις) των: ά. 36 ΣΛΕΕ (που βρίσκουν εφαρμογή με διάκριση + αδιακρίτως)  και, εφόσον δεν συντρέχει κάποιος από αυτούς τους λόγους εξαιρέσεων, από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος (Cassis, που βρίσκουν εφαρμογή  μόνον αδιακρίτως). Ο Υπουργός Υγείας της Βουλγαρίας επικαλείται λόγους προστασίας της υγείας και προστασίας των καταναλωτών. Ως προς τους λόγους προστασίας της υγείας, προκειμένου η κυβέρνηση της Βουλγαρίας να περιορίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, χωρίς να παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο, θα πρέπει το μέτρο να πληροί δύο προϋποθέσεις: αφενός να μην εισάγει αυθαίρετη διάκριση (ά. 36, β΄ ΣΛΕΕ), δηλαδή να  εξυπηρετεί πράγματι την προστασία της υγείας κι όχι οικονομικούς σκοπούς και αφετέρου να πληροί την αρχή της αναλογικότητας, Εν προκειμένω παραβιάζεται το ενωσιακό δίκαιο καθώς ο Υπουργός Υγείας δεν παρουσιάζει σαφείς επιστημονικές αποδείξεις ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων βλάπτει την υγεία και δεν πληρούται η αρχή της αναλογικότητας, εφόσον επιτρέπεται η χρήση τους στα ιδιωτικά κτίρια. Εάν η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου αποδεικνυόταν με επιστημονικές αποδείξεις βλαπτική για την υγεία στα δημόσια κτίρια, το ίδιο θα ίσχυε και για την χρήση τους στα ιδιωτικά. 
Ως προς την προστασία των καταναλωτών, πράγματι κατά το ΔΕΚ στην υπόθεση Cassis αποτελεί λόγο που θα μπορούσε να δικαιολογήσει ένα εθνικό μέτρο καταρχήν αντίθετο με το ενωσιακό δίκιο. Ωστόσο και στην περίπτωση αυτής της δεύτερης, νομολογιακής κατηγορίας λόγων εξαιρέσεων, θα πρέπει το μέτρο να εφαρμόζεται μόνον αδιακρίτως, να μην εισάγει αυθαίρετη διάκριση (ά. 36, β΄ ΣΛΕΕ) και να πληροί την αρχή της αναλογικότητας. Εν προκειμένω το μέτρο εφαρμόζεται αδιακρίτως στα βουλγαρικά και στα προϊόντα των άλλων κρατών – μελών. Δεν φαίνεται να εισάγει αυθαίρετη διάκριση, αλλά δεν πληροί την αρχή της αναλογικότητας (οι καταναλωτές θα έπρεπε να προστατεύονται από το μέτρο τόσο στα δημόσια, όσο και στα ιδιωτικά κτίρια).  
4. Η υπόθεση Keck (1993) αφορούσε γαλλικό νόμο που απαγόρευε τη μεταπώληση των προϊόντων στην ίδια κατάσταση, που δεν είχαν δηλαδή ξανασυσκευασθεί, σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη στην οποία είχαν αγορασθεί. Ο Keck ισχυρίσθηκε ότι η γαλλική νομοθεσία ερχόταν σε σύγκρουση με το δίκαιο της ΕΕ. Το ΔΕΚ προέβη σε διάκριση μεταξύ ενός μέτρου που αφορά τα τεχνικά στοιχεία ενός προϊόντος (μέγεθος, βάρος, σύνθεση, ετικέτα : συνιστά παράβαση του ενωσιακού δικαίου) και μέτρου που αφορά απλώς τους όρους πώλησης ενός προϊόντος (δεν συνιστά παράβαση του ενωσιακού δικαίου). Το ΔΕΚ έκρινε ότι οι όροι πώλησης αφορούν τις συνθήκες πώλησης (πότε, πώς, πού) και δεν συνιστούν ΜΙΑΠΠ εφόσον α. εφαρμόζονται αδιακρίτως και β. θίγουν  κατά τον ίδιο τρόπο, και νομικά και πραγματικά, την εμπορία των εγχώριων προϊόντων και των προϊόντων προέλευσης άλλων κρατών - μελών. Τα κριτήρια που έχουν διατυπωθεί από τη νομολογία για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως ΜΙΑΠΠ που χρησιμοποιούνται για τις εισαγωγές, χρησιμοποιούνται και για τις εξαγωγές.